Çocuklarımıza hayatın fırtınalarında güvenli bir rota çizmenin, onları dümende değil ama şefkatli bir limanda tutmanın önemini konuşmuştuk. Peki, o rota çizildikten, evdeki sular biraz durulduktan sonra o sınırların çocukta dönüştüğü asıl yer neresidir? Çoğu zaman sınır koymayı, sadece o anki krizi yönetmek ya da evdeki düzeni sağlamak için başvurulan geçici bir müdahale sanırız. Oysa her "hayır", her net kural ve her şefkatli duruş, çocuğun beyninde ve ruhunda görünmez bir inşaat başlatır. Bugün bizim dışarıdan koyduğumuz o sakin sınır, yarın çocuğun kendi içinden yükselen vicdanına ve iradesine dönüşecektir.
Ancak çocuğumuza sınır koymakta zorlanmamızın sebebi, çoğu zaman onun ağlamasına dayanamamamızdan ziyade, o ağlamanın bizde uyandırdığı eski ve tanıdık duygulardır. Çocuk öfke krizine girdiğinde, beynimizdeki amigdala da adeta bir alarm zili çalar. O an geçmişten gelen kendi çocukluk yaralarımız, "acaba kötü bir anne/baba mı oluyorum?" suçluluğu ya da "çocuğumu üzüyorum" kaygısı devreye girer. İşte tam bu noktada, çocuğun fırtınasını dindirecek olan yetişkin kendi içindeki paniğe yenik düşer, ya öfkeyle sesini yükseltir ya da suçlulukla kuralı esnetiverir. Oysa çocuğun o anki öfkesi ebeveynliğimizin bir karnesi değildir, o sadece fırtınasının dinmesi için bizim sarsılmayan dinginliğimize ihtiyaç duyan bir yolcudur.
Gelişim psikolojisinde buna duygusal regülasyon (öz düzenleme) denir. Çocuk duygularını yatıştırmayı bizim sakinliğimizden ödünç alarak öğrenir.Daniel Siegel’in "Sizin dinginliğiniz, çocuğunuzun fırtınadaki limanıdır" sözü tam olarak bunu anlatır. Çocuk bir kısıtlamayla karşılaştığında karşısında sakin ve kararlı bir duruş görürse, ruhu şu güvenli mesajı kaydeder: "Demek ki hayal kırıklığı yaşanabilir bir duyguymuş ve ben bu duyguyla baş edebilirmişim."
İşte irade terbiyesi tam da burada başlar. İrade, arzu duyduğu şeye "şu an değil" diyebilme gücüdür.
Günlük hayatta bu durum, karşımıza en sıradan anlarda çıkar:
* Bekleme Kasını Güçlendirmek: Yemek hazırlanırken acıktığını söyleyip abur cubur isteyen çocuğa, "Yemeğe on beş dakika var, şu an atıştırmalık almıyoruz ama sofrayı birlikte hazırlayabiliriz" diyebilmek, ona anlık hazzı erteleme becerisi kazandırır. Her isteğine anında ulaşan çocuk mutlu olmaz, aksine tahammül eşiği düşük, kırılgan bir yapıya sürüklenir.
* Akran İlişkilerinde Alan Korumak: Oyuncağını paylaşmak istemeyen çocuğa "Hemen ver, ayıp!" demek yerine, "Bu senin oyuncağın, şu an oynamak istiyorsun, farkındayım. Ancak arkadaşın da oynamak istiyor. Beş dakika sen sonra o, sırayla oynayabilirsiniz" demek hem kendi sınırına saygı duymayı hem de başkasının hakkını fark etmeyi öğretir.
* Sorumluluk Dengesi: "Ödevini yapmazsan televizyon yok" gibi tehdit dili yerine, "Ödevlerin bittiğinde oyun vaktin başlayacak" cümlesi, sınırı bir ceza olmaktan çıkarıp hayatın doğal sebep-sonuç dengesine dönüştürür.
Çocuklukta dışarıdan bir rehberlikle, ebeveynin o şefkatli ve kararlı duruşuyla başlayan bu ölçülü yolculuk, zamanla insanın kendi iç disiplinine evrilir.
Biz yetişkinler için de modern çağın en büyük imtihanı, her şeye bu kadar kolay ulaşılan bir dünyada kendi nefsine "dur" diyebilmektir. Her arzusunun peşinden koşan insan özgürleşemez, arzularının esiri olur. Çocuklarımıza koyduğumuz her şefkatli sınır, onlara bıraktığımız görünmez bir mirastır. Bugün bizim sesimizle duydukları o ölçülü "hayır", yarın hayatın fırtınalarında kendi nefislerine karşı kullanacakları en sağlam pusula olacaktır. Çünkü çocukluk yıllarında güvenli bir sınırın içinde büyüyen çocuk, büyüdüğünde hayatın ölçüleriyle barışık ve huzurlu bir insan olmayı başarır.
Evlatlarımıza koyduğumuz her şefkatli sınır, ebeveynlik yolculuğumuzu güzelleştirsin, onların da yarın kendi ayakları üzerinde duran, nefsine söz geçirebilen ve Allah’ın hayatımıza çizdiği merhamet sınırlarına sığınan birer insan olmalarına rehberlik etsin.